Voor de bouw van de muur

Het einde van de Tweede Wereldoorlog betekende ongeveer evenveel als het begin van de Koude Oorlog, de spanningen ontstonden namelijk al veel eerder dan in het bewuste jaar 1961. April 1945, het rode leger heeft Berlijn bereikt. De Tweede Wereldoorlog, waarmee Duitsland is begonnen en die zoveel levens heeft gekost, is ten einde. Op 8 mei geeft het Duitse leger zich over en de nationaal-socialistische dictatuur is verslagen. Duitsland raakt haar oostelijke grondgebied kwijt welke in vier bezettingszones (Frans, Amerikaans, Engels en Russisch) wordt verdeeld. In de sovjet-zone starten Duitse communisten een nieuwe dictatuur, het begin van de Koude Oorlog. Samen met het rode leger en de Russische geheime politie staat de communistische partij SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) sterk en het communisme wordt voor vele mensen een ware nachtmerrie.

Al in de zomer van 1945 werd de grens tussen de bezettingszones in Berlijn afgebakend. Op sommige plekken werden slagbomen en wit-gele houten palen geplaatst, daarnaast werden kleurmarkeringen op bomen gebruikt om de grenzen aan te geven. Om de zonegrens te overschrijden had men toen ook al toestemming nodig, maar de drang naar economische groei en een vrije staat in het westen was voor vele mensen een drijfveer om te vluchten.

In 1949 wordt de officiële staat Duits Democratische Republiek (DDR) opgericht. Al vrij snel werden Oost- en West-Duitsland van elkaar gescheiden met een muur. West-Berlijn, dat als eilandje in de DDR lag, was echter nog makkelijker begaanbaar en voor veel mensen de enige uitweg naar het vrije westen. Een steeds groter aantal burgers besloot te vluchten naar de Bondsrepubliek Duitsland (BDR) via West-Berlijn. Via de lekkende grens verlieten tussen 1949 en 1961 zo’n 2,6 miljoen mensen de DDR; van hen vluchtten er 47.433 nog in de laatste twee weken voor de bouw van de muur. Aangezien het daarbij grotendeels hoogopgeleide jonge mensen betrof, vormde deze uittocht een grote bedreiging voor de economie van de DDR en zou het uiteindelijk zelfs het voortbestaan van het land in gevaar kunnen komen. Een ander gevaar voor de DDR waren inwoners van West-Berlijn die goedkoop inkopen kwamen doen in de DDR, dat bracht de planeconomie in de war en zorgde voor een tekort aan goederen. De enige oplossing die de DDR zag was het omringen van West-Berlijn met een muur.

Bouw van de muur

In de nacht van 12 op 13 augustus 1961 werd er begonnen met de bouw van de Berlijnse Muur door het communistische Oost-Duitsland. Geleidelijk werd heel West-Berlijn omringd met een 2 meter hoge muur. Op die manier wilde de DDR zeker stellen dat DD-burgers niet vluchtten naar het vrije westen. De alom bekende Berlijnse Muur stond overigens aan de Westkant, aan de Oostkant stond nog een tweede muur (de Hinterlandmauer).De muur werd ook voorzien van honderden uitkijkposten die dag en nacht waren bezet door grenswachters. Zagen ze een vluchtpoging? Dan werd er geschoten. de eerste paar jaren van zijn bestaan was de muur nog lang niet perfect. Er zaten nog veel gaten en zwakke plekken in, die snel door vindingrijke Oost-Berlijners werden gevonden. Aanvankelijk kon men eenvoudig naar het westen vluchten via de ramen van de huizen die net op de grens stonden, met toestemming van de woningeigenaren. Er werden in de loop der jaren vaak spectaculaire pogingen gedaan om over de muur te klimmen, te vliegen, en er onderdoor te graven. Mensen verzonnen allerlei mogelijkheden om erdoor te komen. Bijvoorbeeld kisten onder auto’s en onzichtbare verbergruimtes in auto’s. Zo reed er bijvoorbeeld een Oost-Berlijner met een shovel dwars door de muur heen, en ook werden er tunnels onder de muur doorgegraven.

Circa 200 personen kwamen om het leven toen zij poogden van Oost naar West te vluchten. Toen de muur steeds afschrikwekkender werd, konden sommige mensen het gevoel opgesloten te zijn moeilijk verdragen en kregen last van een syndroom dat “Mauersyndroom”, Muurziekte, werd genoemd.